| ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΡΙΣΕΩΝ |
|
|
| 08.02.10 | |
|
Β) Λειτουργικότητα των κρίσεων
Η παγκόσμια οικονομική κρίση που ξέσπασε τώρα και γενικότερα μια οποιαδήποτε παγκόσμια κρίση, κλονίζει τα θεμέλια πολλών εθνικών οικονομιών, σε αντίθεση με την εθνική οικονομική κρίση, που πλήττει την μεμονωμένη οικονομία ενός κράτους. Γιατί ξεσπάει όμως μια οικονομική κρίση και γιατί δεν την προλαμβάνουν οι όποιες δυνάμεις της οικονομίας το μπορούν, αφού ξέρουν ότι θα είναι τόσο καταστροφική; Κατά πρώτον μιλάμε εδώ για οικονομικές κρίσεις που ξεσπάνε στις καπιταλιστικές οικονομίες που βασίζονται στο σύστημα της λεγόμενης Ελεύθερης Αγοράς, όπου το κάθε οικονομικό άτομο δρα ελεύθερα για να αποκτήσει κέρδος. Το εκπληκτικό είναι ότι και οι (πρώην) σοσιαλιστικές οικονομίες ήταν δυνατό να γνωρίσουν και γνωρίσανε τέτοιες κρίσεις, μολονότι από άλλους δρόμους. Εδώ στην καπιταλιστική κρίση οι δρόμοι αυτοί είναι βασικά … ένας, από τον οποίον κατόπιν ξεκινούν πολλοί παράδρομοι. Και αυτός ο δρόμος είναι η ελεύθερη επιδίωξη του κέρδους. Αυτό σημαίνει, στα νόμιμα βέβαια πλαίσια, να κερδίσω στην οικονομική συναλλαγή μου με έναν άλλον που δρα και αυτός οικονομικά, όσο περισσότερο κέρδος γίνεται με τη λιγότερη δυνατή ζημία. Αυτή είναι η δεσπόζουσα στο καπιταλιστικό σύστημα «Οικονομική Αρχή», που συμπυκνωμένα λέει: Τα περισσότερα με τα λιγότερα. Δηλαδή, ο πωλητής θέλει να πουλήσει στη μεγαλύτερη δυνατή τιμή το προϊόν του και ο αγοραστής να το αγοράσει στη μικρότερη. Υπάρχουν διάφορες παραλλαγές της Αρχής αυτής, αλλά όλες έχουν το ίδιο μοτίβο: Το κέρδος. Στις σοσιαλιστικές οικονομίες δεν υπάρχει Ελεύθερη Αγορά και επομένως δεν υπάρχει ούτε Οικονομική Αρχή. Έχουμε λοιπόν εδώ, στην Ελεύθερη Αγορά, δύο Συμβαλλόμενους, τον Πωλητή και τον Αγοραστή, ή αλλιώς τον Παραγωγό και τον Καταναλωτή και πιο απλά τον Προσφέροντα και τον Ζητούντα, που στην οικονομική επιστήμη αναλύονται σαν Προσφορά και Ζήτηση. Οι δύο Συμβαλλόμενοι μπορεί να είναι φυσικά πρόσωπα, όργανα, θεσμοί, επιχειρήσεις, ακόμα και κράτη, όλοι μας … Οποιοσδήποτε δηλαδή που κάνει μία συναλλαγή με κάποιον άλλον είναι Συμβαλλόμενος. Παρορμούμενοι όμως και οι δύο από το κερδοσκοπικό ένστικτο της Οικονομικής Αρχής, συμπεριφέρονται «άδικα» ο ένας απέναντι του άλλου. Σε μια καπιταλιστική συναλλαγή επομένως οι σχέσεις των δύο Συμβαλλομένων είναι «άγριες». Δείτε για παράδειγμα τον παραγωγό στη Λαϊκή αγορά της Δευτέρας. Εκμεταλλευόμενος την οποιαδήποτε και για οποιονδήποτε λόγο «βιασύνη» των πρωινών αγοραστών, τους πουλάει ακριβότερα τα προϊόντα του. Προς το μεσημέρι όμως τα πράγματα αντιστρέφονται. Εκμεταλλευόμενες οι νοικοκυρές τον φόβο των παραγωγών μήπως μείνουν τα προϊόντα τους απούλητα, τα αγοράζουν φθηνότερα. Έτσι αυτήν την «αγριότητα» και οι δύο πλευρές τη θεωρούν «φυσιολογική», ενώ φυσιολογική θα ήταν μια συναλλαγή σε μια «λογική» τιμή – στο ενδιάμεσο ας πούμε των δύο αυτών ακραίων τιμών, της πρωινής και της μεσημβρινής. Αλλά αυτό δεν γίνεται. Όλοι στην Ελεύθερη Αγορά φέρνονται μεταξύ τους σαν … λύκοι. Τους συνδέει μια λυκοφιλία! Αυτή η λυκοφιλία όταν γίνεται στο επίπεδο μιας μεμονωμένης Συναλλαγής (μιας αγοραπωλησίας δηλαδή) ή έστω στο επίπεδο μιας δευτεριάτικης Λαϊκής Αγοράς είναι, όπως είπαμε, περίπου «φυσιολογική» και πάντως δεν προκαλεί ευρύτερους οικονομικούς κραδασμούς. Απλώς οι «βιαστικές» νοικοκυρές ψωνίσανε ακριβά το πρωί και οι «πονηρές» φτηνά το μεσημέρι. Όμως αυτό αν είναι ο κανόνας στην οικονομική συναλλακτική καθημερινότητα, δεν έχει πάντα αυτές τις «αθώες» διαστάσεις. Διότι πολύ συχνά ο ένας από τους δύο Συμβαλλόμενους αποκτάει τέτοια συναλλακτική δύναμη απέναντι στο άλλον, που αυτό που ονομάσαμε πιο πάνω «αγριότητα», παίρνει υπερβολικές και καταθλιπτικές για τον έτερο Συμβαλλόμενο διαστάσεις. Στην Ελεύθερη Αγορά έχουμε πολλούς τέτοιους. Είναι π.χ. οι μεσάζοντες, οι αεριτζήδες (πάσης φύσεως), οι κερδοσκόποι, αλλά και πιο προσγειωμένες μορφές: Δεσπόζουσες επιχειρήσεις του κλάδου, μονοπώλια, ολιγοπώλια, μονοψώνια, ολιγοψώνια. Αλλά δεν είναι αυτοί που από μόνοι τους προκαλούν πάντα μία κρίση. Πόλεμοι, φυσικές καταστροφές, τεχνολογία, δημογραφικές μεταβολές, έλλειψη εργατών, μεταναστεύσεις, μετακινήσεις και άλλα παρόμοια είναι αυτά που «στρώνουν» συχνά το έδαφος για τη δημιουργία μιας συναλλακτικής διαταραχής. Αυτήν την διαταραχή μάλιστα η καθημερινή ορολογία την προσδιόρισε με μια πολύ πετυχημένη λέξη: Φούσκα. Στη βάση όλων αυτών είναι η «λυκοφιλία» των Συμβαλλομένων και η κερδοσκοπική φρενίτιδα του ισχυροτέρου από τους δύο αυτούς. Και αυτήν τη φρενίτιδα η Ελεύθερη (καπιταλιστική) Αγορά δεν τη θεωρεί «ανήθικη». Η καταχρηστική κερδοσκοπία, η τοκογλυφία, ο επαχθής δανεισμός και όλα αυτά που θεωρούνται «ανήθικα» από την κοινωνία, από την Αγορά θεωρούνται αντιθέτως (και είναι) αποδεκτά. Και ούτε από την κοινωνία πρέπει να καταδικάζονται, αλλά να προλαμβάνονται. Πρόληψη όμως εδώ σημαίνει περιορισμό της συναλλακτικής ελευθερίας και όταν, με τους γνωστούς σαν «Αγορανομικοί Έλεγχοι» αυτός ο περιορισμός επιχειρείται, το κέρδος αποκτάται τότε από πλάγιους δρόμους, όπως π.χ. από μαύρη αγορά, καπέλα επί των τιμών, παραοικονομία, αποκρύψεις αγαθών και από άλλα τέτοια «νοσηρά» (καθόλου νοσηρά όμως για την Αγορά) φαινόμενα. Φαύλος κύκλος. Η συναλλακτική λυκοφιλία στο μεγαλείο της. Σύμφωνα με την επιστημονική παρατήρηση σε κάθε κρίση υπάρχει πάντα μια συναλλακτική διαταραχή, μια, όπως την είπαμε παραπάνω, «φούσκα». Και αυτήν τη διαταραχή, αυτή τη φούσκα δεν μπορούν να την προκαλέσουν βέβαια οι συναλλαγές μιας Λαϊκής Αγοράς της Δευτέρας. Χρειάζεται εδώ ένα συσσωρευμένο συναλλακτικό σύνολο αξιόλογου μεγέθους, όπως είναι τα μονοπώλια, οι κερδοσκόποι κ.λπ. Ακόμα και ορθόδοξες μορφές συνόλων, όπως τα Χρηματιστήρια, οι τράπεζες κ.λπ. μπορούν να προκαλέσουν μια φούσκα. Μάλιστα δε ακόμα και πιο χαλαρά τέτοια σύνολα, όπως είναι οι πανικόβλητοι καταναλωτές, μπορούν να την προκαλέσουν. Βασικά σε κάθε συναλλακτικό σύνολο υπάρχει μια φούσκα, όσο μικρό κι αν είναι αυτό. Μόνο η μεμονωμένη συναλλαγή δεν την προκαλεί. Έτσι οι «βιαστικές» νοικοκυρές π.χ. δημιουργούν το πρωί μια φούσκα ανόδου των τιμών και οι «πονηρές» μια φούσκα υπερπροσφοράς και άρα πτώσεων των τιμών το μεσημέρι. Ωστόσο τέτοια μικρά σύνολα δεν είναι ικανά να προκαλέσουν σοβαρούς κραδασμούς. Τι είναι λοιπόν τότε μια φούσκα; Σε τελική ανάλυση είναι μια ανωμαλία, μια δυσαναλογία θα λέγαμε στη σχέση Προσφοράς και Ζήτησης. Κι όταν αυτή η ανωμαλία, αυτή η δυσαναλογία διογκώνεται υπερβολικά ξεσπάει η κρίση και εξαπολύει έναν οικονομικό ορυμαγδό, συνήθως ανεξέλεγκτο. Συχνά μάλιστα θύμα αυτής της κρίσης πέφτουν και οι ίδιοι οι υπαίτιοι, όπως π.χ. οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες που πωλούσαν 150 δολάρια αρχικά και τώρα πωλούν 40. Πάντως, δεν είναι πάντα οι αγοραστές τα θύματα μιας κρίσης. Οι πανικόβλητοι καταναλωτές π.χ. που αδειάζουν τα ράφια των καταστημάτων, μπορούν να προκαλέσουν (συνήθως μια εθνική) κρίση. Ακόμα και κράτη που ζητάνε αλόγιστες ποσότητες πετρελαίου για να παράγουν μια «πλεονάζουσα» ευημερία είναι υπαίτια μιας κρίσης. Οι κρίσεις, παγκόσμιες και εθνικές, δεν είναι απρόβλεπτες, παρότι ξεσπάνε «εν μια νυκτί». Υπάρχουν πιο μπροστά «αόρατα» σημάδια που προμηνύουν μια κρίση, τα οποία εντούτοις είναι απολύτως ορατά από την οικονομική επιστήμη. Το πιο βασικό από τα σημάδια αυτά, το οποίο και προκαλεί κατόπιν τα υπόλοιπα, είναι η ογκώδης αναντιστοιχία μεταξύ Προσφοράς και Ζήτησης. Οι τιμές ανεβαίνουν ή κατεβαίνουν υπέρμετρα τότε, δεσπόζοντες κλάδοι υπερβάλλουν σε διαστάσεις, βασικά οικονομικά μεγέθη (πληθωρισμός, κατανάλωση, επενδύσεις κ.λπ.) απομακρύνονται οριακά από το φυσιολογικό τους πεδίο και άλλα σχετικά. Όλα αυτά σημαίνουν ή καταλήγουν στην αντίστοιχη «φούσκα», η οποία κάποια στιγμή σκάει. Οι ειδήμονες το προβλέπουν αυτό και προειδοποιούν, αλλά κανείς δεν τους ακούει. Η αναζήτηση κέρδους είναι ισχυρότερο κίνητρο από τη σύνεση και οι δύο Συμβαλλόμενοι εντείνουν τη «λυκοφιλία» τους. Τελικά δηλαδή η Ελεύθερη Αγορά είναι ένας αυλόγυρος των λύκων … Δρ. Βάιος Λάζος Δρ. Θεοχάρης Σιώτης Καθηγητής Εφαρμοσμένης Επ. Καθηγητής Οικονομικής Πολιτικής Χρηματοοικονομικής Πανεπιστημίου Μακεδονίας Λογιστικής του ΤΕΙ Σερρών |
| < Προηγ. | Επόμ. > |
|---|
ΕΠΙΛΟΓΕΣ
| Σύνδεσμοι |
| Επικοινωνία |
| Αναζήτηση |
| Πρωτοσέλιδα |
| Ταυτότητα |
Τελευταια Νεα
Δευτέρα, 02. Μάιος 2011
Απολογισμός δράσης της δημοτικής αρχήςΜε θέμα τον απολογισμό δράσης των πρώτων εκατό ημερών της δημο
Σάββατο, 30. Απρίλιος 2011
Who's Online
Έχουμε 35 επισκέπτες online| ΣΤΑ ΠΑΝΩ ΤΟΥ | |||||
 |
|||||
|
Ετοιμάζεται να... πιάσει δουλειά |
|||||
 |
|||||
|
Ο κ. Τρέντσιος Τις θερμότερες ευχές μας για ταχεία ανάρρωση |
|||||
| ΕΙΠΑΝ,ΕΙΠΑΝ.. | |||||
 |
|||||
| Φ. Κουβέλης:
"Δεν αντέχει άλλο ο λαός αυτά τα βάρη, είναι άδικα, άνισα και δυσβάσταχτα" Και λίγα λέτε... |
Web Designed and Hosting by Super Web Application